Meditatie

Meditatie is in het Tibetaans boeddhisme het vertrouwd raken met de eigen geest. Het Tibetaanse woord is gom, en dat betekent niet veel meer dan "eraan wennen". Je went aan iets wat er altijd al was en waar je zelden bij stilstond. Het is geen techniek om iets te verwerven wat je nog niet hebt.

Meer dan tot rust komen

Veel mensen komen bij meditatie terecht omdat ze onrustig zijn, slecht slapen of het gevoel hebben dat het leven te hard gaat. Dat is een prima reden om te beginnen, en rust is ook werkelijk een gevolg van beoefening. Wie een tijdje regelmatig zit, merkt dat de geest minder snel op hol slaat.

Maar rust is niet het doel. In onze traditie wordt meditatie beschreven in twee bewegingen die bij elkaar horen. De eerste is shamatha, kalm verblijven: de aandacht leren rusten, meestal bij de adem, tot de geest niet meer om de paar tellen wegspringt. De tweede is vipashyana, helder zien: met die stabielere aandacht naar de geest zelf kijken. Waar komt een gedachte vandaan? Waar gaat hij heen? Wat is het dat kijkt?

Zonder het eerste blijft het tweede theorie. Zonder het tweede wordt meditatie een aangename gewoonte die verder weinig verandert.

Wat er op het kussen gebeurt

In de praktijk is het minder plechtig dan het klinkt. Je zit, je rug recht, je ogen niet helemaal dicht, je aandacht bij de adem. Binnen twintig seconden ben je bezig met morgen, of met een gesprek van vorige week. Je merkt het, en je komt terug. Dat merken en terugkomen ís de beoefening, het is geen onderbreking ervan.

Daarom heeft het weinig zin jezelf een cijfer te geven voor een goede of een slechte zitting. De geest is die dag zoals hij is. Tien minuten per dag doet meer dan één keer per maand een uur.

Meditatie staat in het Tibetaans boeddhisme bovendien zelden op zichzelf. Ze rust op de vier gedachten die de geest keren, en wordt gedragen door de voorbereidende beoefeningen van de Ngöndro: toevlucht, zuivering, offering, guru yoga. In de Dzogchen-lijnvoering leidt diezelfde beoefening uiteindelijk naar het herkennen van de aard van de geest, en dan blijkt meditatie iets anders te zijn dan wat we ons er in het begin bij voorstelden.

Bij Rigdzin Dzogchen Ling beoefenen we elke zaterdag samen in Hoofddorp. Wie wil leren mediteren kan gewoon aanschuiven; voorkennis is niet nodig.