Bodhicitta

Bodhicitta is de wens om volledig te ontwaken, niet voor jezelf alleen maar om alle wezens van hun lijden te bevrijden. Het Sanskrietwoord wordt meestal vertaald als "verlichtingsgeest"; in het Tibetaans heet het changchub sem. In het Mahayana, en dus ook in het Vajrayana van de Nyingma-traditie, is bodhicitta het hart van het pad. Zonder deze motivatie wordt zelfs de meest verfijnde beoefening langzaam een project voor jezelf.

Relatief en absoluut

Het onderricht beschrijft bodhicitta op twee niveaus.

Relatieve bodhicitta is wat de meeste mensen wel herkennen. Het lijden van anderen raakt je en je wilt helpen. Niet een beetje, maar helemaal. Tegelijk zie je dat je niemand echt kunt bevrijden zolang je zelf nog vastzit, en dus richt je je beoefening daarop. Deze relatieve bodhicitta kent zelf weer twee stappen: eerst de wens, dan het werkelijk op weg gaan. Van een reis dromen is iets anders dan je tas inpakken.

Absolute bodhicitta is van een andere orde. Het is geen gevoel en geen voornemen, maar het directe inzicht in de aard van de geest, leeg en helder tegelijk. Daar valt het onderscheid weg tussen mij die helpt en de ander die geholpen wordt. Voor de meesten van ons is dat nog geen dagelijkse werkelijkheid. De relatieve bodhicitta is de weg ernaartoe.

Bodhicitta in de beoefening

In de Ngöndro komt bodhicitta direct na toevlucht. Toevlucht geeft de richting aan, bodhicitta bepaalt voor wie je die weg gaat. Beoefenaars reciteren een korte strofe waarmee ze de verlichtingsgeest opwekken, traditioneel honderdduizend keer, vaak samen met een overdenking van de vier onmetelijken: liefde, mededogen, vreugde en gelijkmoedigheid.

Toch blijft bodhicitta niet in dat ene onderdeel hangen. In het Nyingma-onderricht hoort bij elke beoefening een begin, een midden en een eind. Je begint met de motivatie van bodhicitta. Je doet de eigenlijke beoefening zonder je aan concepten vast te klampen. En je sluit af door de verdienste op te dragen aan alle wezens. Zo kan ook een korte sessie compleet zijn.

Dat maakt bodhicitta eigenlijk heel gewoon. Het zit in hoe je 's ochtends aan de dag begint, in geduld met die collega die je irriteert, in de eerlijke vraag waarom je eigenlijk op je kussen gaat zitten. Mooie gevoelens zijn niet de maatstaf. Het gaat erom of je motivatie langzaam ruimer wordt.

In de wekelijkse Düdjom Tersar Ngöndro-les bij Rigdzin Dzogchen Ling, elke zaterdag in Hoofddorp, komt de bodhicitta-beoefening uitgebreid aan bod: de tekst, de uitleg en de tijd om het samen te doen. Daar leer je ook hoe je een sessie opent met motivatie en afsluit met opdracht.