Fundament
Bodhisattva
Tibetaans: changchub sempa (byang chub sems dpa) · Sanskriet: bodhisattva · Engels: Bodhisattva
Een bodhisattva is iemand die besloten heeft volledig te ontwaken om alle wezens van hun lijden te bevrijden, en die het eigen leven op dat doel richt. Het is het ideaal van het Mahayana- en Vajrayana-pad.
Een bodhisattva is iemand die besloten heeft volledig te ontwaken om alle wezens van hun lijden te bevrijden, en die het eigen leven op dat doel richt. Het Sanskrietwoord is samengesteld uit bodhi, ontwaken, en sattva, wezen. De Tibetaanse vertalers maakten er changchub sempa van, waar ook het woord voor held in doorklinkt: een held van de verlichtingsgeest. Dat is geen versiering. Er is moed voor nodig.
Meer dan de figuren op de thangka
Bij het woord bodhisattva denk je misschien eerst aan de gestalten op Tibetaanse schilderingen. Chenrezig met zijn vele armen, Manjushri met het zwaard dat onwetendheid doorklieft. In het Vajrayana nemen we hen serieus als belichaming van mededogen en wijsheid, en er bestaan hele beoefeningen die aan hen gewijd zijn. Maar het woord is niet voor hen alleen. Volgens het Mahayana wordt iedereen die oprecht bodhicitta opwekt, de wens om te ontwaken voor het welzijn van anderen, op dat moment een bodhisattva. Een beginnende, dat wel.
Het verschil tussen de twee begrippen is dus eenvoudig. Bodhicitta is de motivatie. De bodhisattva is degene die ernaar leeft.
Hoe ziet dat leven eruit? De traditie beschrijft het met de zes paramita's, de zes volmaaktheden: vrijgevigheid, ethiek, geduld, inspanning, meditatieve concentratie en wijsheid. Op papier lijkt dat een rijtje deugden. In de praktijk wordt het snel concreet. Geduld wordt meestal niet op de proef gesteld door vreemden, maar door de mensen die het dichtst bij je staan. En wijsheid voorkomt dat al dat goede doen verhardt tot een nieuwe vorm van trots. Zonder enig inzicht in leegte wordt helpen al gauw een rol die je speelt.
De gelofte en de lange adem
Wie de stap bewust wil zetten, kan de bodhisattvagelofte afleggen. Je belooft dan niet dat je voortaan volmaakt bent. Je belooft dat je de richting niet meer loslaat, ook niet als het tegenzit. De teksten beschrijven hoe een bodhisattva steeds terugkeert, zolang er nog wezens in samsara zijn. Dat is moeilijk in één keer te bevatten, en niemand verwacht dat ook. Het mag een tijd lang een horizon blijven.
Er ligt hier een vergissing op de loer, in twee varianten. De ene zegt dat je eerst jezelf helemaal op orde moet hebben voordat je aan anderen kunt denken. De andere zegt dat je jezelf moet wegcijferen. Geen van beide klopt. Een bodhisattva werkt aan de eigen geest juist omdat anderen daar baat bij hebben. Dat is geen egoïsme en ook geen zelfopoffering, maar gewoon praktisch.
In de Düdjom Tersar Ngöndro krijgt dit ideaal vorm in het onderdeel bodhicitta, waar je de verlichtingsgeest opwekt en telkens opnieuw de wens uitspreekt om alle wezens tot bevrijding te brengen. Ook de Chöd-beoefening op zondag, waarin je het vastklampen aan een ik doorsnijdt, komt uit dezelfde bron. Bij Rigdzin Dzogchen Ling werken we hiermee in de zaterdagse Ngöndro-les in Hoofddorp. Wie wil kennismaken is welkom, ook zonder ervaring.
Dit beoefenen wij
Werk aan de houding van een bodhisattva in de Düdjom Tersar Ngöndro-les, elke zaterdag in Hoofddorp »